De Nederlandse energiemarkt staat voor een grote uitdaging. Door de snelle elektrificatie van industrie, mobiliteit en gebouwen groeit de vraag naar elektriciteit sterk. Tegelijkertijd wordt de stroomvoorziening steeds afhankelijker van weersafhankelijke bronnen zoals zon en wind. Om ook in de toekomst voldoende elektriciteit beschikbaar te houden, heeft het kabinet een belangrijke beslissing genomen voor de toekomst van de Nederlandse energievoorziening: het kabinet kiest definitief voor de invoering van een marktbreed capaciteitsmechanisme. De eerste capaciteitsveiling staat gepland voor 2028.
Wat is een marktbreed capaciteitsmechanisme?
Op de huidige elektriciteitsmarkt verdienen producenten hun inkomsten voornamelijk met de stroom die zij daadwerkelijk opwekken en leveren. Een marktbreed capaciteitsmechanisme voegt daar een extra element aan toe: een vergoeding voor het beschikbaar houden van capaciteit die kan worden ingezet wanneer dat nodig is.
Het doel is simpel: zorgen dat er voldoende vermogen beschikbaar blijft voor momenten waarop de markt dit nodig heeft (bijvoorbeeld als de vraag groot is of het aanbod van duurzame energie tegenvalt), ook als deze capaciteit slechts enkele uren per jaar wordt ingezet.
Bij een marktbreed capaciteitsmechanisme kunnen alle technologieën die bijdragen aan de leveringszekerheid deelnemen aan het systeem ( denk bijvoorbeeld aan gascentrales, batterijopslag, waterstofcentrales, flexibiliteitsdiensten en grootschalige vraagsturing bij bedrijven). De overheid of een aangewezen marktpartij organiseert periodiek veilingen waarbij capaciteit wordt gecontracteerd voor toekomstige jaren.
Om voldoende capaciteit voor de toekomst veilig te stellen, worden periodiek veilingen georganiseerd waarbij aanbieders zich kunnen inschrijven om capaciteit beschikbaar te stellen voor toekomstige jaren. Partijen die geselecteerd worden, ontvangen hiervoor een vergoeding. In ruil daarvoor moeten zij kunnen aantonen dat zij tijdens perioden van schaarste daadwerkelijk vermogen kunnen leveren of flexibiliteit kunnen inzetten.
Op deze manier ontstaat een extra prikkel om te investeren in betrouwbare en flexibele energievoorzieningen. Het uiteindelijke doel is om ook in de toekomst voldoende elektriciteit beschikbaar te hebben, zelfs tijdens piekmomenten waarop de vraag hoog is en de productie uit zon- en windenergie beperkt is.
Hoe gaat het systeem werken?
TenneT krijgt de taak om het capaciteitsmechanisme uit te voeren. De systeembeheerder organiseert capaciteitsveilingen waarbij marktpartijen bieden op het beschikbaar houden van vermogen voor toekomstige jaren.
De eerste veiling wordt naar verwachting in 2028 georganiseerd, zodat er voldoende capaciteit beschikbaar is voor de periode 2029-2030. Dit is nog afhankelijk van de benodigde Europese goedkeuring.
Partijen die een veiling winnen, ontvangen een vaste vergoeding voor hun beschikbaarheid. In ruil daarvoor moeten zij kunnen aantonen dat zij tijdens schaarste situaties daadwerkelijk capaciteit kunnen leveren. Wanneer zij niet beschikbaar zijn op afgesproken momenten, kunnen sancties volgen.
Is de invoering al definitief?
Nee, de invoering is nog niet definitief. Het kabinet onderzoekt momenteel welke vorm van capaciteitsmechanisme het beste past bij de Nederlandse situatie. Daarbij worden verschillende modellen beoordeeld op effectiviteit, kosten, marktwerking en impact op de energietransitie. Een definitief besluit wordt verwacht op basis van lopende onderzoeken naar de leveringszekerheid na 2030.
Wel is duidelijk dat de discussie steeds urgenter wordt. Zowel overheid, systeembeheerders als marktpartijen zien dat tijdige maatregelen nodig zijn om de leveringszekerheid in een duurzaam energiesysteem te waarborgen.
Het energienet van de toekomst
Met de keuze voor een marktbreed capaciteitsmechanisme zet het kabinet een belangrijke stap om toekomstige stroomtekorten te voorkomen. De maatregel moet ervoor zorgen dat er ook na 2030 voldoende elektriciteitscapaciteit beschikbaar blijft in een energiesysteem dat steeds afhankelijker wordt van duurzame energiebronnen.
Voor bedrijven betekent dit meer zekerheid over de toekomstige stroomvoorziening én nieuwe kansen op het gebied van flexibiliteit en energiebeheer. De komende jaren zal duidelijk worden hoe de capaciteitsmarkt precies wordt ingericht, maar de richting is helder: Nederland kiest voor een structurele oplossing om de leveringszekerheid van elektriciteit te waarborgen.
