Een energiemanagementsysteem, meestal afgekort tot EMS, helpt bedrijven om hun energieverbruik, opwek en eventueel opslag beter op elkaar af te stemmen. Een eenvoudig systeem maakt vooral zichtbaar waar en wanneer energie wordt gebruikt. Uitgebreidere systemen kunnen installaties ook actief aansturen, bijvoorbeeld om piekbelasting te beperken, zonnepanelen beter te benutten of laadmomenten te verschuiven.
Voor bedrijven wordt die sturing steeds relevanter. Niet alleen vanwege energiekosten, maar ook omdat de beschikbare capaciteit op het elektriciteitsnet op veel plekken beperkt is. Een EMS creëert geen extra netcapaciteit, maar kan wel helpen om slimmer om te gaan met de capaciteit die er al is.
Wat is een energiemanagementsysteem?
Een energiemanagementsysteem verzamelt informatie over de energiestromen binnen een bedrijf. Denk aan het elektriciteitsverbruik van machines en installaties, de productie van zonnepanelen, laadpalen en eventueel een zakelijke batterij.
Die gegevens worden samengebracht in een systeem of dashboard. Daardoor wordt zichtbaar wanneer energie wordt gebruikt, waar pieken ontstaan en welke installaties daar verantwoordelijk voor zijn.
Bij uitgebreidere systemen blijft het niet bij meten en analyseren. Het EMS kan aangesloten apparatuur ook automatisch aansturen. Een laadplein kan bijvoorbeeld tijdelijk minder vermogen krijgen wanneer andere installaties veel elektriciteit vragen. Een batterij kan worden ingezet om een verbruikspiek op te vangen of juist worden geladen op een moment waarop voldoende capaciteit beschikbaar is.
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) noemt inzicht in energiekosten, energie besparen, het afstemmen van eigen duurzame opwek en verbruik en het voldoen aan wettelijke eisen als mogelijke doelen van energiemanagement.
Wat is het verschil tussen energiemonitoring en een EMS?
Energiemonitoring en energiemanagement worden regelmatig door elkaar gebruikt, terwijl er een belangrijk verschil kan zijn.
Monitoring vertelt vooral wat er gebeurt. Je ziet bijvoorbeeld dat het elektriciteitsverbruik iedere ochtend tussen 08.00 en 09.00 uur sterk stijgt.
Energiemanagement gaat een stap verder en helpt bepalen wat je daarmee kunt doen. Kunnen bepaalde installaties later worden ingeschakeld? Kan het laadplein tijdelijk minder vermogen gebruiken? Kun je eigen zonne-energie op een ander moment inzetten?
Niet ieder bedrijf heeft daarom direct een uitgebreid systeem nodig dat alles automatisch aanstuurt. Soms levert goed inzicht in het verbruiksprofiel al voldoende informatie op om processen slimmer in te richten.
Juist daarom is het belangrijk om eerst het doel te bepalen en daarna pas te kijken welke techniek daarbij past.
Waarom wordt energiemanagement belangrijker voor bedrijven?
Het Nederlandse energiesysteem verandert. Bedrijven elektrificeren processen, plaatsen zonnepanelen, installeren laadpunten en onderzoeken batterijopslag. Tegelijkertijd is er in steeds meer regio's sprake van netcongestie.
Bij netcongestie is op bepaalde momenten meer vraag naar transport van elektriciteit dan het elektriciteitsnet aankan. Netbeheerders proberen de beschikbare capaciteit daarom niet alleen uit te breiden, maar ook slimmer te benutten. Flexibeler energiegebruik speelt daarin een steeds grotere rol.
Voor een bedrijf verandert daarmee ook de energievraag. Het gaat niet meer alleen om: hoeveel energie gebruiken we?
Minstens zo belangrijk worden vragen als: wanneer gebruiken we energie, hoeveel vermogen vragen we tegelijkertijd, wanneer produceren onze zonnepanelen stroom en welke processen kunnen eventueel worden verschoven?
Dat is precies het terrein waarop energiemanagement waarde kan toevoegen.
Wat kan een EMS voor je bedrijf doen?
De precieze mogelijkheden verschillen per bedrijf en per systeem. Voor een kantoor met zonnepanelen en laadpalen ziet energiemanagement er anders uit dan voor een productiebedrijf met zware machines.
Een EMS kan bijvoorbeeld inzicht geven in terugkerende verbruikspieken. Vervolgens kun je onderzoeken of processen anders kunnen worden gepland. Het systeem kan ook helpen om eigen opwek beter te combineren met het verbruik binnen het bedrijf.
Heb je zonnepanelen, een batterij en laadpunten? Dan kan energiemanagement ervoor zorgen dat deze onderdelen niet als losse oplossingen functioneren, maar als één energiesysteem.
Ook bij beperkte netcapaciteit kan dat belangrijk worden. Het beschikbare vermogen kan dan bijvoorbeeld worden verdeeld over productie, klimaatinstallaties en laadinfra op basis van vooraf ingestelde prioriteiten.
Belangrijk is wel om realistisch te blijven: een EMS lost netcongestie niet zelfstandig op en vergroot je fysieke aansluiting niet. Het helpt vooral om inzichtelijk te maken hoeveel flexibiliteit je binnen je bestaande energievoorziening hebt.
Wanneer is een energiemanagementsysteem interessant?
Een EMS wordt vooral interessant wanneer meerdere energievraagstukken tegelijk bij elkaar komen. Denk aan een bedrijf dat wil uitbreiden, zonnepanelen heeft, het wagenpark elektrificeert en tegelijkertijd tegen de grenzen van de aansluiting aanloopt.
Signalen om energiemanagement verder te onderzoeken zijn:
- je hebt regelmatig hoge vermogenspieken;
- je wilt meer elektrische voertuigen of laadpunten aansluiten;
- je wekt zelf elektriciteit op en wilt die slimmer gebruiken;
- je onderzoekt batterijopslag;
- uitbreiding van je netaansluiting is niet direct mogelijk;
- je wilt beter begrijpen waar energiekosten ontstaan;
- verschillende installaties vragen tegelijkertijd veel vermogen.
Dat betekent overigens niet automatisch dat je direct een uitgebreid EMS moet aanschaffen. Eerst inzicht verkrijgen in het huidige energiegebruik is vaak de belangrijkste stap.
Hoe werkt dat in de praktijk?
Stel dat een distributiebedrijf overdag een magazijn gebruikt, zonnepanelen op het dak heeft en steeds meer elektrische bedrijfswagens wil laden.
Aan het einde van de middag ontstaat een probleem. De installaties in het magazijn draaien nog volop, terwijl meerdere voertuigen tegelijkertijd worden aangesloten op de laadpunten. Daardoor ontstaat een hoge vermogensvraag.
Zonder inzicht lijkt de logische oplossing misschien een zwaardere aansluiting.
Met energiemanagement kun je eerst onderzoeken of de bestaande capaciteit slimmer kan worden gebruikt. Misschien hoeven niet alle voertuigen direct op maximaal vermogen te laden. Een deel kan later op de avond worden geladen. Beschikbare zonnestroom kan eerder op de dag worden benut en eventueel kan opslag helpen om bepaalde pieken op te vangen.
Het vraagstuk verandert daarmee van “hoe krijgen we meer vermogen?” naar “hoe gebruiken we het beschikbare vermogen op het juiste moment?”
Dat verschil wordt in de huidige energiemarkt steeds belangrijker.
Begin niet bij de techniek, maar bij je energieprofiel
Een veelgemaakte fout is om direct naar zonnepanelen, een batterij of een energiemanagementsysteem te kijken zonder eerst te weten hoe het huidige energieverbruik eruitziet.
Begin daarom met meten. Hoeveel energie gebruikt je bedrijf? Wanneer ontstaan de hoogste pieken? Welke installaties zijn daarvoor verantwoordelijk? Hoeveel energie wek je zelf op? Welke veranderingen verwacht je de komende jaren?
Ook RVO adviseert bedrijven die willen uitbreiden of verduurzamen eerst inzicht te krijgen in hoeveel energie zij gebruiken én wanneer zij die energie gebruiken. Een energiemanagementsysteem kan één van de hulpmiddelen zijn om dat inzicht te verkrijgen.
Vanuit die gegevens kun je bepalen waar de grootste mogelijkheden liggen. Soms is dat actieve energiesturing. In andere situaties kan een aanpassing van processen of apparatuur al voldoende zijn.
Kan een EMS helpen bij netcongestie?
Ja, maar met een belangrijke nuance. Een energiemanagementsysteem kan geen extra transportcapaciteit creëren. Het kan een bedrijf wel helpen om het elektriciteitsverbruik beter over de dag te verdelen en beschikbare flexibiliteit te benutten.
Dat sluit aan op de ontwikkeling richting flexibeler gebruik van het elektriciteitsnet. Netbeheer Nederland geeft aan dat bedrijven in toenemende mate kunnen onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om hun netgebruik flexibeler in te richten.
Voor bedrijven met uitbreidingsplannen wordt energiemanagement daardoor niet alleen een manier om naar energiekosten te kijken. Het wordt steeds vaker onderdeel van de vraag hoe groei, elektrificatie en beschikbare netcapaciteit met elkaar kunnen worden gecombineerd.
Veelgestelde vragen over energiemanagementsystemen
Wat betekent EMS?
EMS staat voor Energy Management System, oftewel energiemanagementsysteem. Het systeem verzamelt en analyseert gegevens over energieverbruik, opwek en eventueel opslag. Afhankelijk van het systeem kunnen installaties ook automatisch worden aangestuurd.
Is een EMS hetzelfde als een slimme energiemeter?
Nee. Een energiemeter registreert energieverbruik. Een EMS combineert gegevens uit verschillende bronnen, analyseert die informatie en kan bij uitgebreidere toepassingen ook apparaten en installaties aansturen.
Heb je een batterij nodig voor een EMS?
Nee. Een EMS kan ook worden gebruikt zonder batterij. Het kan bijvoorbeeld alleen verbruik monitoren of laadpalen, zonnepanelen en bedrijfsinstallaties op elkaar afstemmen.
Lost een EMS netcongestie op?
Een EMS lost netcongestie op het openbare elektriciteitsnet niet op en vergroot je aansluiting niet. Het kan wel helpen om beschikbare capaciteit slimmer te benutten en pieken in het eigen energiegebruik te verminderen.
Hoe weet ik of energiemanagement bij mijn bedrijf past?
Begin met het analyseren van je huidige en toekomstige energieprofiel. Kijk naar verbruik, piekbelasting, eigen opwek, laadinfra, uitbreidingsplannen en beschikbare netcapaciteit. Op basis daarvan kun je bepalen welke vorm van energiemanagement zinvol is.
Eerst inzicht. Daarna sturen.
Energiemanagement begint niet met software of hardware, maar met begrijpen wat er binnen je bedrijf gebeurt.
Door energieverbruik, opwek en piekmomenten inzichtelijk te maken, ontstaat een basis om betere keuzes te maken. Over energie besparen, verduurzamen, elektrificeren en de manier waarop je de beschikbare netcapaciteit gebruikt.
Wil je weten waar binnen jouw organisatie de grootste kansen liggen? Met een energiescan brengt Audax het energieverbruik en de belangrijkste verbruikers binnen je bedrijf in kaart. Vanuit dat inzicht kun je bepalen welke vervolgstappen passen bij jouw situatie.
