De Nederlandse energievoorziening is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. Waar Rusland vóór 2022 een belangrijke leverancier van olie en gas was, zijn de Verenigde Staten inmiddels uitgegroeid tot de grootste buitenlandse energieleverancier van Nederland. Deze verschuiving is een direct gevolg van geopolitieke ontwikkelingen, de afbouw van de gaswinning in Groningen en de zoektocht naar nieuwe, betrouwbare energiebronnen. Maar wat betekent deze ontwikkeling eigenlijk voor Nederland?
Voor de Russische inval in Oekraïne was Nederland voor een aanzienlijk deel afhankelijk van Russische energie. In 2021 kwam nog ruim 20 procent van de ingevoerde energie uit Rusland. Inmiddels is dat aandeel teruggelopen tot minder dan 3 procent. Tegelijkertijd is de afhankelijkheid van de Verenigde Staten sterk toegenomen: van ongeveer 3 procent in 2015 naar ruim 24 procent in 2025. Daarmee is de VS nu de belangrijkste leverancier van olie en aardgas aan Nederland.
Dat Nederland meer energie importeert, heeft meerdere oorzaken:
Minder eigen gasproductie
De belangrijkste reden is de afbouw van de gaswinning in Groningen. Sinds oktober 2023 is de gaswinning daar volledig beëindigd. Daardoor moet een groter deel van de Nederlandse energiebehoefte uit het buitenland worden ingevuld. Volgens het CBS is Nederland hierdoor inmiddels voor 77 procent afhankelijk van buitenlandse energie. In 2015 was dat nog 70 procent.
Groeiende vraag naar LNG
Een belangrijk deel van het Amerikaanse gas komt als vloeibaar aardgas (LNG) per schip naar Nederland. Door de uitbreiding van LNG-terminals in Europa kon deze import na 2022 snel worden opgeschaald. Daarmee konden de weggevallen Russische gasleveringen grotendeels worden vervangen.
Wereldwijde energiemarkt
Ook de Verenigde Staten hebben hun olie- en gasproductie de afgelopen jaren sterk uitgebreid. Hierdoor zijn zij uitgegroeid tot een van de grootste energie-exporteurs ter wereld, waardoor Europese landen relatief eenvoudig Amerikaanse energie konden inkopen.
De verschuiving betekent niet automatisch dat Nederland kwetsbaarder is geworden, maar brengt wel nieuwe aandachtspunten met zich mee.
Een afhankelijkheid van één dominante leverancier kan gevolgen hebben wanneer geopolitieke spanningen oplopen, handelsbeleid verandert of transportketens worden verstoord. Daarnaast is LNG duurder en logistiek complexer dan gas dat via pijpleidingen wordt aangevoerd.
Tegelijkertijd is de huidige situatie aanzienlijk stabieler dan de afhankelijkheid van Rusland vóór 2022. De Verenigde Staten gelden als een belangrijke economische en politieke bondgenoot van Europa, waardoor de leveringszekerheid momenteel groter wordt geacht.
Hoewel Nederland meer energie importeert, groeit ook de productie van duurzame energie. Windparken op zee, zonne-energie en andere hernieuwbare bronnen zorgen ervoor dat de totale afhankelijkheid van buitenlandse energie minder hard stijgt dan anders het geval zou zijn geweest. Volgens het CBS voorkomt deze groei dat de importafhankelijkheid nog verder oploopt.
Toch is Nederland voorlopig nog sterk afhankelijk van olie en aardgas. De energietransitie zal daarom de komende jaren een belangrijke rol blijven spelen in het vergroten van de energiezekerheid.
De Nederlandse energievoorziening is in korte tijd fundamenteel veranderd. De afhankelijkheid van Rusland is vrijwel verdwenen, maar daarvoor is een nieuwe afhankelijkheid van de Verenigde Staten in de plaats gekomen. Inmiddels is bijna een kwart van de Nederlandse energie afkomstig uit de VS en komt in totaal 77 procent van onze energie uit het buitenland.
Voor de lange termijn blijft diversificatie van energiebronnen essentieel. Investeringen in duurzame energie, energiebesparing en een bredere spreiding van importlanden kunnen ervoor zorgen dat Nederland minder kwetsbaar wordt voor internationale ontwikkelingen en beter voorbereid is op de energievoorziening van de toekomst.